(02/11/2011)
STRALCI DI VITA SANTAGATESE : LA " CANDINA " 16° PUNTATA DI A. DE CAPRARIS


di Alfonso De Capraris


Capitolo quattordicesimo. “La candìna”. 

Come ho già detto nel capitolo precedente, l’uva veniva trasportata dalla campagna direttamente alla cantina in Via Forno Bastione, per essere poi trasformata in mosto; “la candìna, naturalmènde, se truuèva nd’a na hròtta scavèta nd’a lu sàsse, tèle e qqùèle a tutte quande l’àlde re lu paèse”.

“Stè grùttere, ca tenèvne lu vandàgge re èsse calle re vièrne e frèsche a la statìja, tande ca nuje, accussì cume facèvene tutte quande, a la staggiòne p’avè l’acqua frèsca pe vvève, mmangànza re lu frehurìfere, mettèveme rra lu cìcene a ru ffrische, se truuàvene nd’a tutte re ccàsere re Sand’Àheta”, tal che se con un po’ di fantasia si potesse immaginare la montagna completamente sgombra di case, si vedrebbe un enorme cono completamente ricoperto di buchi come un formaggio svizzero.

“Lu luchèle ère nu bèlle pòche hruòsse, tande ca nge putèvene stè comodàmende tutte l’attrèzze necessàrie pe ffè lu uìne: nnànze tutte la tenèrra hròssa, andò Ciocia, ròppe ca l’avèveme fatte sciacquè buòne e mmèglie li pière cu r’acqua vullènde e cu ru ssapòne, pesèva r’uva cume a nu rannète, sènza abbendàrse nu mumènde, se nnò pe pigliàrse nu mùzzeche a miezzejuòrne, e accussì riuscèva a ppesè nd’a lu stèsse juòrne re cchiù re cìnghe tenèrre, facènne nu nze sèpe quanda chelòmetre, e seccòme cu la mòda re tànne nu nze ausèva purtè li calzùne curte, li prìme re bberièmme cu li suldète nglèse, quanne chìste a lu quarandaquatte arruàrne a Sand’Àheta, ìrre s’accurcèva lu calzòne ca tenèva nguòrre affìne a re scenòcchie”.

“Nge stèvene pùre àlde tenièrre chiù pìccele, ca, pe lu fatte ca a quire tièmbe l’acqua scarsijèva, quanne chiuvèva se mettèvene fòra, sòtte a li hrenèle pe ffè strènge li funne, pecchè lu legnème, ròppe ca ère passète n’ànne ca chire èrene rumèse vacànde, s’ère allaschète”.

Non mancavano “re ddammeggiàne, na trendìna ndùtte ra cenguànda litre l’une, andò, quanne se renghièvene re ru mmùste pe ffè lu vìne crùre jànghe, pe nu re ffè scattè mèndre lu uìne vurrèva, nu nze mettèva l’ùppele, ma se cummuglièva la vòcca cu nu scàtele re stagne miste chepesòtte”.

Ma c’erano soprattutto “re vvùttere, re tutte re mmesùre, nd’a quèra chiù hròssa re ròvere preggète nge scèvene dièce qundèle re vine, e ca, quanne attàneme la facìè arrevè, tande ca ère hròssa ca nu nge passèva sòtte a l’archetrève re la pòrta, e allòra l’avièrne fè trasì a ppièzze a ppièzze, e ròppe la mundàrene rinde”.

Naturalmente, “apprìma re nge mette ru mmùste a vòrre, re vvùttere menèvene pulzète cu l’acqua calla e na scupètta”; per fare questa operazione assoldavamo qualche “uagliungièrre re dièci-dùrece anne, ca crescèva sìcche sìcche pecchè nun tenèva niènde ra mangè, e ca, pe huaragnàrse nu stuòzze re pène, nu nze facèva prehè re trasì, alanùre cume l’avèva fatte la mamma, nd’a la vòtte, andò se nfelèva re quàrte attravèrse la purtèlla ca nge stèva nnànde, feccànne apprìma nu vràzze cu na spàrra, po’ la chèpa, ròppe re spangèrre cu tutte lu rièste re lu cuòrpe, e qquìnde scumbarèva, cume pe maggìja, ra l’uòcchie nuòstre, assumeglièva ca la vòtte se l’ère gliuttùte”.

Questi ragazzi a me facevano una gran pena, perché per quel senso di pudore innato in tutti, una volta spogliati di tutti quei pochi stracci che avevano addosso, per evitare di essere guardati dai presenti, stando un po’ curvi, si coprivano i genitali con le mani, “ma nu ppòche pe ru ffrìdde, nu ppòche pe la vrehògna, lu piscelìcchie oramèje ère sparìte”, però ho ancora davanti agli occhi i loro sguardi umili, che in me, sebbene io fossi più piccolo, suscitavano tanta pìetas.

Alla cantina, “ca stèva jùse, òldre ca ra la strèta, se putèva sci pure rinde pe dinde, ascennènne na scalenèta ndèrna ca partèva ra rinde chèsa; tenèva ròje ràmbe, la prìma ère nu scalòne re legne fattìzze cu nu còmete passamène, averamènde bèlle e fatte a rrèhula r’arte”, opera dei bravi artigiani falegnami di una volta; “la secònda, nvèce, ère scavèta nd’a la roccia e tenèva quèse na vendìna re hrère re prèta”.

“Pe sta scalenèta a me piacèva ascènne sèmbe a qquatte a qquatte, e pò, pe sparagnè la currènde lèttreca, nunn’appeccèva mèje la luce, e accussì na vòlda, ngiambecànne, cariètte e me re faciètte tutte quande chire hrère, arruciulànne cu la chèpa ca nduppèva ra nu quarte a n’àlde cume a

nu pallòne, ma ca pe ffurtùna nu nze rumbìja, però ròppe me sendèva tutte ndrunète pèsce re nu mbrijèche; a la girevòlda fra re ddòje ràmbe nge stèva nu miezzeselère, ca facèva ra depòsete re la craunèlla, ca s’ausèva pe nge scarfè tutt’attuòrne a lu vrascière quanne facèva frìdde”.

Alla fine della rampa di pietra, “nge stèva lu rubbenètte re l’acqua che servèva pe tutte re necessetà re la candìna, e nun sùle, pecché pe nu mutìve ca nu nze capèva, affrònde re quere scàrse dòje òre a lu juòrne quanne lu piumbìsta, ca ère lu patròne re la setuaziòne, decedèva se, còme e quànne l’acqua avèva arrevè nda re ccàsere re li sandahatìse, rra ssòtte, nvèce, l’acqua nu nze luuèva mèje, mah! Vatràcchie”.

“Allòra re ffèmmene re re ffamèglie ca abbetàvene vicìne a nùje, Marchetèlle, Fiamòse, Call Call, Ngarrète, Muscìlle, Carnuèle, Cecurièrre, Turìne, Marasciòne, Pussèsse, Sestìne, Tenghenièrre, Giungècchia, ecc..., e pùre quere ca stèvene lundène, ca menèvne adderettùra ra re pparte re Via Bucopiatto, andò mò nge stèje angòra quèra tàrga (Foto n. 2) rumàsta tèle e qquèle a cum’ère apprìma, se nunn’èrene riusciùte a ddègne manghe nu sìcchie r’acqua a lu funtanìle ca stèva a la fine re la scèsa re la Portanòva, pecchè ra lu pìscele n’ascèva nu felàzze, facènne na filasànda re cristiène ca nu furnèva mèje, menèvene a ffè refurnemènde ra nùje”.

“E accussì la còra se spustèva ra lu Piazzale De Capraris a la candìna De Capraris”, perchè mia madre, in perfetta osservanza del precetto evangelico Dar da bere agli assetati, “l’acqua nu la nehèva a nesciùna”, non per niente era figlia a “Rònna Peppina Barbato-Del Buono”, ricordata da tutti come grande benefattrice dei poveri del paese; ne fa fede la grande partecipazione di popolo al suo funerale, così come si può vedere nella foto allegata alla undicesima puntata di questo racconto.

A questo punto la cantina assumeva la fisionomia di una “cantina sociale”, nel senso che durante l’attesa ed anche per ingannarla, le donne socializzavano e, però, “trerechàvene pure, facènne stu tipe re rescùrse: Uagnà, èje vìste quèra faccia tòsta re Ahatìna ave avùte lu curàgge re se mette lu russétte sòpa a lu musse - Tè, e tu nun sèje che ave fatte quèr’alda sfrundèta re Gerardìna? - Nnò, pecchè che ave fatte? - Eja passèta pe mmièzze a la chiàzza, e mmànghe accumbagnèta ra qualcheùne! - E pecchè nu putèva aggerè pe ssòtte? - E ggià, e po’ rra chi la verèva? – Ah!, mò agge capìte …”, e così via di seguito; ad ogni modo era anche divertente starle a sentire.

“Pe ggì nd’a la candìna, ra lu quàrte re la strèta, s’avèva passè pe mmièzze a lu suttène, andò se stepàvne re llèvene pe lu fucurìle e tande alde scerpetàglie, òldre a na fòssa nfùnne andò se nzacchèva la paglia pe la ciuccia; nge stèva pure na hròssa furnacèrra, andò mamma mettèva a vòrre dòje, trè varrèla re muste pe ffè lu vinecuòtte, ca affìne a quanne nu nze facèva dènze, se ne scèva na jurnèta sèna sèna; m’arrecòrde ca mamma, pe verè se ère arrevète, ne mettèva nu pòche nd’a nu piattìne e po’ nge facèva nu tàglie cu la pònda re na palettèrra, se lu sègne se chiurèva, segnefechèva ca avèva fè angòra; a l’ùldeme ère chiù quire ca se rijalèva”.

Fra “lu suttène e la candìna nge stèva nu cangièrre re fièrre, ca sòtte, accussì còme a la pòrta re lu suttène, tenèva nu vùcchele pe ffè passè la hàtta pe ngappè qualche surgetièrre, però stu vùcchele avèva èsse làrehe tande ra fè passè li bàffe re li hàtte, pecchè se nu trasèvne chire, ssì fìglie re bòna mamma nu nz’azzardàvene”, era la loro unità di misura, “e accussì nu juòrne quire sòrte re delenguènde re hattarièrre ca stèva a chèsa, nvèce re lu sòrge, scannèje na cùccia re quatte chile e mmièzze, però ròppe ru ssèpe irre che s’abbuschèje”. 

Alfonso De Capraris 

(Continua)