(11/10/2011) STRALCI DI VITA SANTAGATESE 14° PUNTATA : " LA VERNEGNA " DI A. DE CAPRARIS di Alfonso De Capraris | ||
![]() | ||
Capitolo tredicesimo. “La vernègna”. Parte prima. Come preannunciato nella puntata precedente, conclusasi la parentesi estiva, riprendiamo il nostro tuffo nel passato, per ripercorrere i momenti belli della mia fanciullezza trascorsi a Sant’Agata, ed indubbiamente i più belli sono stati quelli vissuti in campagna, che te li offre al momento della raccolta dei suoi prodotti e di tutta l’attività ad essa connessa: “la vernègna, e chi se la pòte scurdè? Cu quére ffèmmene ca alleviàvene la pesandèzza re lu dure lavòre, ndunànne affascinande cande populere, ca se re tramannàvne ra mamma a ffiglie, re generaziòne ngeneraziòne”. Fra di loro, “quera ca re cchiù me mbressiunèva pe cume fatehèva, pure pecchè tenèva na fòrza ca fòrse ère re cchiù re quèra re n’òme, ère Giuuannìna, la prima figlia re Ciocia: cu l’uòcchie sbarrète ije la veréva alzè ra ndérra, cume se niénde fosse stète, re ssécchie, ca s’ausàvne pe traspurtè r’uva, già mézza acciacchèta cu re mène, pe ngarecarle sòpa a la varda re li ciucce, e ca già vacànde pesàvne nu munne, quanne po’ èrene chiéne, pènze ca superàvne lu miézze qundèle”. Giovannina ed il marito Peppino Di Chiara erano due brave persone: onesti ed infaticabili lavoratori, oltre che fedeli ed affezionati servitori; “pure ca tutte re mmatine scévene fòre a fatehè re nòtte, ca ère angòra a la scruìja, quanne a ssèra tarde se reteràvne stracque muòrte, nvéce re scì a la chèsa lòre pe fè repusè quére quatte òssera, menévne sèmbe apprima ra nuje, sia pe referì a mamma quére ccòse ca avèvne fatto fòre tutta la jurnéta, sia pecché avévne piacère re stè nu pòche a parlè cu érra, ca èra na fèmmena cu tande re siénze nghèpa”. A “la mézza mbunde” si staccava per prendere un boccone, rappresentato “ra ru mmangè ca ògne matina preparéva mamma a chèsa, e ca pò mannèva, attacchète rinde a na mappina, cu l’ùldeme viagge ca facèvne li ciucce pe carrescè r’uva a lu paèse prima re miezzejuòrne”; di solito si trattava “re na ciambòtta re patène cu n’ascérra re bbaccalà e li pipeciérre fòrte, la scanèta re ru ppène e lu furmagge re pècura” con l’immancabile fiasca da tre litri di vino; la frutta, ovviamente, stava sul posto. L’aspetto folcloristico stava nel fatto che tutti mangiavano nello stesso piatto che stava al centro, “e tutte quande assettète attuòrne nzuppàvne ru ppène rinde a la spésa”; a tagliare il pane, ci pensava il capo clan, il quale sfilava dalla tasca dei pantaloni un coltello a serramanico, con cui, effettuando una rotazione del braccio, quasi si fosse trattato di un rituale, tranciava delle grosse fette di pane, che in un battibaleno finivano nella bocca di tutti con degli enormi bocconi, perchè la fame era tanta e si faceva sentire. “Quandùngue ca a quàtte passe ra chèsa sòtte a l’arche re la Portanòva nge stèva Ngurnatèlla, la panettèra, ca lu vennèva, ra nuje, hrazie a ru ggrène ca trebbiàvme a la Liscia, ru ppène se trumbèva rinde chèsa, cu lu crescènde ca facèva lu gire re re càsera”, nel senso che, all’occorrenza, “na famiglia lu mbrestèva a n’alda”, cosicché, rinnovandosi, era sempre fresco, quindi, “ròppe scanète, ru ppène se purtèva a còce a lu furne re zijàneme Ascànje Barbato”. “Oldre a ru ppène, se facèva pure la pizza cu li pembròre a la reggìna nzertète, r’uòglie, r’aglie, l’aréhena e ru ssèle”, di fronte alla quale le pizze che si fanno oggi possono solo impallidire, “sopattùtte pe quande èrene scìcche re ssemènde abbrustulùte re li pembròre ca se truuàvene sòpa a lu bòrde rusecarùle re la pizza”. “Pe nu parlè pò re cùme èrene hustùse li scallatièrre ca facèva mamma, mbastànne la farina cu r’ uòglie r’alìva, ru ssèle e la semènda re fenòcchie”; a me piacevano tanto, al punto tale che li mangiavo “quanne èrene sule scallète, apprìma angòra re ésse cuòtte, nzième a la pizza, a lu furne re Merurre ca stèva pròpie vicine chèsa”. “Pe ffè menì ru ppéne chiù sapurìte, e sopattùtte pe lu fè mandenè chiù alluònghe cenière, nzième cu la farina re ru ggrène se mettèvene pùre re ppatène, ca nuje, còme a tutte quande l’alde, nge prucuràveme ra chire cambagnuòle ca menèvne ra Anzène, Vallata o ra la Scambetèrra, a ccangè cu r’uoglie o cu ru ggrène” i prodotti della loro terra. Queste erano delle persone particolari, “mmesaràbbele e nu pòche a l’abbunéte, cum’a l’accrijése”, tanto che a Sant’Agata, riferendosi a loro, correva la facezia: “R’andò viéne?”, risposta “Pòrte cepòrre”, di rimando “Cche ppuòrte?” – “Vènghe r’Anzane” (così come, diversamente da noi, costoro pronunciavano il nome del loro paese), il che la diceva lunga. Al di là di queste considerazioni, c’è da dire che quei poveracci si mettevano in cammino, a piedi naturalmente, dai loro paesi molto miseri nel cuore della notte per arrivare al mattino presto a Sant’Agata, che per loro era come un miraggio, significava ricchezza, e smerciare i loro prodotti, patate, cipolle, castagne, che portavano, manco fossero stati animali da soma, in grosse e pesanti bisacce sulle spalle; che ti fa fare la fame! “A ccànge, chire poverièrre nu bbulèvene li sòlde, ma li prodòtte re re rìcche terre nostre: uòglie opùre hréne”; noi, disponendone a sufficienza, grazie ai terreni che tenevamo a “lu Peràzze”, davamo il grano; per il baratto non c’era una regola scritta, ma secondo una consuetudine “longa, longeva, diuturna et inveterata”, come dicevano gli antichi romani, “pe mesurè ru ggrène, a lu pòste re lu mezzètte o re la mesùra, s’ausèva, re sòlete, na tijèlla, chiéna affin’a ngìmma, sènza però farla attuppulète, ma cu ru ggrène ca venèva rasète cu la varra, nzòmma né nu hrène re cchiù e nné une re mène”.
N. B. La foto in alto è tratta dal sito www.marketingjournal.it
Alfonso De Capraris
(Continua) | ||