STRALCI DI VITA SANTAGATESE di Alfonso De Capraris. Decima puntata. 

Capitolo nono. “Re ffèste”. 

Nel vasto panorama dei miei ricordi santagatesi, molta importanza hanno avuto anche, “pe la giòja ca me facèvne pruuè, re ffèste, e nu sulamènde quère pe li Sande patrùne, ma pure quèra ca se facèva a Ppasqua, specìjalmènde quèra re lu 1944, quanne tata m’accattèje lu ràchene, ca nu me facèva stè nd’a li panne pe la hrànde cundendèzza, pecchè accussì pur’ije putiètte partecepè nzième a tutte l’alde crijatùre, ca sunàvene pure la rangàscia, a la pruggessiòne re Gesucrìste muòrte a lu Vernerissànde”, che poi fu per me anche la prima ed ultima volta, purtroppo.

“Re pruggessiòne ca se facèvene a la statìja, e sèmbe re matìna, ascennènne ra la Chièsia re Sand’Angele, passàvne tutte quande nnànze a chèsa mia, andò ije e màmmema, cume a tutte l’alde, ng’affacciàveme nnande a lu purtungìne, pe fè na prehjèra a lu Sande re quiru juòrne e pè mètte l’offèrta, mèndre nu parènde nuòstre, ca èra prèvete, une re chire all’andica, ze Mechèle Danza (Capacchione), ògne vòlda s’allundanèva nu mumènde ra lu curtèe e s’avvecenèva a nuje pe nge salutè e pe nge rè la benedeziòne”.

Ovviamente la festa più importante era “quèra re Sand’Ròcche, quanne tutte quande nun verèvene l’ora ca arrevèva lu mèse r’ahùste, pe putèrse devertì e ggì arrète a la pruggessiòne, ca èra averamènde nu spettàcule a bberè cu tutte chire culùre re re mandellìne ca se mettèvene nguòrre chire re re cunfratèrnete, e re re cuperte re sèta, re cchiù bbèlle re tutte lu currède re na spòsa, ca s’appenèvne a li balcùne, mèndre addrète scèva la banda paesèna, ca attacchèva a sunè ra la matìna prièste re cchiù bbèlle marce re na vòlda”.

A proposito della banda, non bisogna dimenticare che il “Complesso Bandistico Città di Sant’Agata di Puglia” riuscì a raggiungere un buon livello ed una notevole notorietà, anche extra moenia, non solo grazie alla indiscussa bravura dei suoi componenti, ma anche grazie allo spirito di mecenate del cugino di mia madre, “Rònn Nglàvie” (Del Buono), il quale ne sponsorizzò l’attività, finanziando l’acquisto degli strumenti e delle divise.

“Furnùte li festeggiamiènde sahre, ròppe miezzjuòrne accummenzàvne li sciuòche e li devertemiènde, ca èrene vère e pròpie hare fra li giuvenòtte re lu paèse, cum’a la còrsa nda lu sacche, ca te facèva pescè sòtto pe la hranne rìsa, e pò lu pàlije: menèva chiandète ndèrra nu pèle luònghe cu nu chesecavàrre nzeppète sòpa a la pònda, ca lu cumetète re re fèste quir’anne scìje a pigliè ra zi Rusìna Del Buono, ca a la chèsa sòja tenèva nda nu mahazzìne appìse a na trève sòtte a la làmbja nu m’arrecòrde cchiù quanda chesecavàrre, ca sule a bberèrle e a ssènde l’addòre te ne facèvne scì re quaglie”.

“Seccòme li chesecavàrre ca facèva zijàneme a la massarìja sòja, la Vastìja, èrene re prima scèlda, tande ca nu ndenèvene niènde ra nvediè a chire re lu vòsche re la Ròcca, lu prèzze ere chère, e accussì quèra vòlda ije, ca stèva sèmbe presènde a ògne ccòsa cume a lu petrusìne sòpa a la menèstra, me truuèje a bberè ca chire re lu cumetète, ca nun se l’aspettàvne, pecchè fòrse penzàvne ca l’avrrìjene putùte avè franghe, rumanìjèrne nu picca ammalamènde, quànne avìerne mètte mène a lu portafòglie”.

“Lu chesecavarre venèva accaparrète ra quìre cungurrènde ca riuscèva a arrambecàrse assìne a ngimma a lu pèle, però la cosa nun era tande fàcele, pecchè apprima re accumenzè la hara, lu pèle

menèva unde e revendèva sciulènde, e allòra chire ca vulèvene pruuè a nghianè, ru ffacèvne cu re ssacche chiène re cènere, ca a ògne ppasse menàvne sòpa a li fianghe re lu pèle cu na mèna, mèndre cu quèr’alda se mandenèvne aggangète a lu pèle, pe nun carè”.

“Sòtte, tutt’attuòrne a lu pèle stèva tanda gènde ca se gudèva lu spettàcule cu lu nèse mbalète pe l’aria e la vòcca spalanghèta, pe pò a l’ùldeme sbatte re mmène, pe fè n’applàuse a lu vingitòre, appèna quire acciaffèva lu pàlije”.

“Quanne era sera, mmièzze a la chiazza nge stèva na hrande llumenaziòne, cu tanda lambedìne re tutte li culùre, re bangarèlle andò se vennèvene re nucèrre, re nzèrte r’andrìte, li passatièmbe, li cuòppe re lupìne, re ffève abbrustulùte, li cìcere nfurnète, la cupèta, ecc…; ndànde

sòpa a la cassarmonica, cume a quèra re la futuhrafìja, (1) li bandìste sunàvne pièzze une cchiù bèlle re l’alde, ca ije e mamma mia stèveme a ssende, assettète sòpa a lu balcòne pringepèle re lu palàzze De Marinis-Calcagno, andò abbetàvene li zije mije Del Buono”, e forse risale a quelle indimenticabili serate il mio primo approccio con la musica, quanto meno dal punto di vista delle emozioni.

“Nd’a lu purtòne re quiru palazze nge stèva, sòpa a lu ballatùre re la prima ramba re re schèle, na sembàteca statua re n’òme re prèta chiamète Il Favorito, pecchè tenèva sta paròla sculpita mbiètte, ca vulèva segnefechè ca te putìve accumetè sènza prubblème a lu chiène nòbbele re sòpa, andò, pe trasì nda la chèsa, s’avèva passè pe na pòrta parteculèra, pecché èra fatta cu re cernière ca la facèvene oscellè, cume a quère re li Saloons re lu Far West e ca pe stu mutìve m’atterèva sembatìja, fòrse pecchè me facèva arrecurdè li giurnalètte; rinde po’ nge stèva n’alda còsa ca me facèva devertì, era na pultròna a dondolo, ije m’assettèva sòpa pe fè nnànze e ddrète come a n’aldalèna”.

Questa casa, che disponeva di molte stanze, con le pareti e le volte sontuosamente affrescate, era impreziosita da un accessorio, che poche altre abitazioni di Sant’Agata avevano, e che era rappresentato dalla chiesina, una cappella piccola ma oltremodo affascinante, “andò nu nge manghèva niènde, accummenzànne ra l’aldère, li scànnele e l’addòbbe re vellùte russe re lusse; mmène a l’andìche e affìne a ze Fabbiùcce nge scèva lu prèvete a rice messa, sule pe chire re la famiglia”.

“Nda la faccèta re lu palàzze nge stèvene tanda vòcchele, andò li picciùne scèvne a cuvè, ca po’ quanne sunèva la cambèna re Sand Necòla, chire se n’abbulàvene tutte nzième; na vòlda ca li picciungièrre s’èrene fatte hrussecièrre, scèvene a ffurnèsce a suche nda la tijèlla”.

“Cume a tutte re ffèste ca se respèttene, pure a chire tièmbe, quanne arrevèva mezzanotte, se sparèvne li fuòche, e è fèsse e cchè ffuòche!, ca ognùne putèva verè ra la chèsa sòja, pecchè se sparèvne a lu mònde, andò tanne nu nge stèvene tutte chir’àlbere com’a òsce, ca se putèvne appeccè; l’ùldeme còlpe, ca èra lu cchiù fòrte, èra lu segnèle ca li fuòche, e cu lòre pure re ffèste, èrene furnùte e quindi te ne putìve pure scì a ccòrche”.

1-La cassarmonica ritratta nella foto è della Ditta “Paulicelli International” di Capurso. 

Alfonso De Capraris 

(continua)