(26/05/2011) STRALCI DI VITA SANTAGATESE : " LI CUMBAGNE E LI SCIUOCHE " OTTAVA PUNTATA DI ALFONSO DE CAPRARIS di Alfonso De Capraris | ||
![]() | ![]() | |
Capitolo settimo. “Li cumbagne e li sciuoche”. Come avevo già detto nella quarta puntata, mio fratello aveva cinque anni più di me, per cui i miei amici “avévene èsse pe ffòrza cuetànee mije” e naturalmente circoscritti alla cerchia ristretta “re re stràtera andò abbetàveme”. “Lu hruppe era furmète ra me, Nardìne Fiamòsa (ca éja ra nu pòche ca nu ng’ éja cchiù) e re ddòje sòre sòje (Ahatìna e Mechelìna), Peppe Call-Call (lu figlie re Biàse), Falùccio Cicuriérre, re tré figlie di Ngarrète (lu scarpère), Falùccio Alàcca, Iùccio Pezzano e, dulcis in fundo, fratemacucine Ginetto Leo (lu nepòte re ronn Flurinde, lu farmaciste) cu la sòra Lina”; in mancanza “re nu chèpaddòzie”, eravamo tutti sullo stesso piano. Di Ginetto, ritratto con me nella foto, scattata a “lu Perìrre” il 31 ottobre 1949, in occasione di una mia andata a “Sand’Aheta”, quando, però, avevamo entrambi già qualche anno in più rispetto al periodo preso in esame da questo mio racconto, voglio raccontare un aneddoto “ca fòrse pòte fa fè na resèta”; inoltre da quanto andrò a dire qui di seguito è anche possibile capire “ca irre era quire cchiù hruòsse”. “Nu juòrne nd’a la farmacija re lu zije, quiste se stèva facènne fè la vareva ra lu varevière (avveniva anche questo in quella farmacia), e, pe veré se lu uagliòne avéva sturiète re tabbèlline”, con fare autoritario “l’addummannèje re bòtta: uagliò, quande fanne quatte pe quatte?”. Il povero Ginetto, “nnande a stà dumanda abbastanza mbegnatìva, rùmanìje mmòbbele cume a na statua, e, ròppe ca nge penzèje nu belle pòche”, con molta titubanza “se facìje assì ra la vòcca nu tìmide: recijòtte, cu n’aria dubbiòsa, ca arrassumeglièva re cchiù ca era irre ca lu vulèva sapé, anzecchè lu zijène”. “Non l’avesse mèje ritte, pecché quire zumbèje n’aria sòpa a la sèggia”, e, profferendo un poderoso “la fèssa re màmmet!, ngiambèje e scìje a ffurnì re musse pe n’derra, mèndre Ginetto se ne fuscìje re còrsa”, rotolando dall’alto dei suoi, già all’epoca, circa 100 chili (oggi ne stazza 150) “a la via re l’arche re Vinciguerra”. “Lu varvière, mbarazzète affrònde re stà scèna nu ppicca còmeche, nun sapèva che pisce pigliè, ndànde le menèva ra rire e allòra, pe nun darle a bberé, facèva finda re sciussàrse lu nése cu lu maccatùre.(1) La moglie del farmacista, invece, era una buona donna, “menèva ra Sande Suòsse Barùnia e s’annummenèva Colomba”, laddove, data la mole, secondo la fantasia di me fanciullo, “sarrìa stete mèglie se se fosse chiamèta Ippopotamo”; io a casa sua “scèva ògne ttande e sèmbe sènza tròppe ndusiasme, pecchè se sendèva sèmbe nu brutte tanfe re re merecine ca stèvene rra, e ca era accussì fòrte ca angòra òsce, ròppe ca sò passète tand’anne, me père re lu sèndì nd’a re nàsche”. Con questi compagni io trascorrevo molta parte della giornata, inventandoci divertimenti ingenui e semplici, oltre che puliti; teatro “re li sciuòche nuòstre era quèse sèmbe”, Piazzale De Capraris, in quanto, essendo l’unico spazio un po’ più largo disponibile nella zona, vi era la possibilità di effettuare giochi fra i più disparati. “Se sciuchéva a nnascunnìglie, o cu la palla ca era re pezza, opùre cu li tàcchere”, sotto lo sguardo “re sòremacucina” Paola De Capraris, alla quale non molto tempo addietro la malavita locale ha tolto il figlio Leonardo, e che “stèva nd’a la putéha re l’attène, andò facèva la sartìna, e, accussì, mèndre cusèva, nge rèva pure n’uòcchie”. “Nzième cu re cumbagne femmenùcce sciucàveme a la cambèna e a la settemèna: cu lu ggesse se facèvene li sìgne pe ndèrra, po’ se menèva la cìccela e andò quèra se fermèva, s’avèva arrevé zumbanne cu na sòla còssa”. “Cu la cìccela se facèva pure n’alde sciuòche: se furmèva nu mundaruòzze cu li sòlde re fièrre misse une sòpa a l’alde e tutte a la stèssa manèra, po’ se menèva sòpa la cìccela, e se vengèvene quère munète ca une era stète buòne a fè capuvuté”. “A nuje màschule nge piacèva asseje fusce addrète a lu cìrchie re fièrre, ca facèva Luigi lu ferrère, e ca se facèva arruciulè vuttànnele cu n’asta pure re fierre, ca tenèva la pònda a forma re ngìne”. C’era, però, un gioco particolare, risultato di studi di alta ingegneria meccanica: “cu na tàvela e quatte cuscenètte a sfera, ca po’ ra andò èrene assute, nu ru ssàcce”, forse trafugati agli americani dagli adulti, “se facèva na carriola, e cu quèra sciucavème a sciulè sòpa a na lista re strèta ca stèva nnande a lu palàzze re zijàneme Ascanio, pecché rrà, a lu pòste re re prète, stèvene re cchiàngule, ca èrene lisce e la carriola sciulèva senza prubblème; naturalmènde spisse e vulendière se scèva a furnì cu lu cule pe ndèrra”. Non mancavano anche i giochi un poco rischiosi, “còme a quanne s’ ascennèva a tutta velucetà cu la carrozza ra sòpa a la Pòrta Nòva affine abbàsce andò stèva lu fundanile, cu lu perìcule ca une se putèva pure ròmbe lu chepecuòrre, opùre zumbè sòpa a ru ffuòche re li favùne ca s’appeccièvene a la vescìlia ra na festa, ròppe ca nda li juòrne apprima s’era sciute giranne nda lu paése pe acchié stascèrre e pièzze re lèvene ra arde”. Dalla zona di Piazzale De Capraris ci si spostava raramente, “se no pe nghianè a la via re la chiazza, pecchè rrà se truuèva lu punde andò s’arrunnàvene tutti li uagliùne re lu paése”: l’emporio di Sanità, ma soprattutto “nu pòche cchiù nnanze a lu quarte re la farmacija, andò stèva lu nehòzie re zì Fiurina, nu cafuòrchie pìccele e stritte”. “Nda sta spècije re bazzarre se putèvene truuà tutte quère còse ca atteràvene l’uòcchie re li crijatùre” e soddisfare i loro desideri, dalle più svariate leccornie, cùme a li cumbiètte, la requilizia, ecc…, alla frutta secca, còme per es. “re fascianèrre” con all’interno le goccine dolci come il miele, “a li sciuòche, a re màscure re carnuuèle”, e via di seguito. L’oggetto più venduto erano i famosi “tricchettracche”, antesignani all’incirca degli odierni ”Raudi”: “se trattèva re hòcce marrò, fòrse re zzurfe, hròsse quande a nu vuttòne pìccele, ngullète sòpa a na striscia re carta, re nu culòre nu picca cchiù chiére, ca o se mettèvene sotta a lu tacche re na scarpa, e po’ pe farle scuppiè, se nzacchèva nu còlpe sicche cu quir’alde père, opùre se strusciàvene mbàccia a nu mure, andò lassàvene pure nu bèlle ségne, pe pruvuchè” il tipico crepitio, da cui, appunto, “tricchettracche”. Un altro momento in cui ci allontanavamo dal terreno di gioco, era “quanne scéveme a quèra còsta ca se tròva ra sòtta andò mò stèje la piscina comunale, ròppe lu pònde re Sande Lariènze, pe scì a pigliè la crèta, pe po’ fè, sòpa a lu mure ca stèje nnande a la chièsia re la la Marònna re la Hrazia, li pupazze a fòrma re pecurèrre, o re cavarrùccie, o r’àngele, ca po’ ròppe avèvema mette nda lu presèbbie a Nnatèle”, un po’ come si fa oggi con la cera “Pongo”. La sera “quanne era già alascrùja”, recitando la famosa “felastròcca: chètecatascia ascìnne abbàsce, ije te nghiùch e…., scèveme a ccaccia re qualche anemalùccie re chire, pe strusciàrle sòpa a la frònde, ca se llumenèva hrazie a quèra materia ca tenèvene nguòrpe”; insomma le idee non ci mancavano. “Na vòlda fatte nòtte, arrevèva pure lu mumènde ca n’avèmma scì a còrche, stanghe va buòne, cume se chi ru ssèpe quanda fatiha avèsseme fatte, ma sazie e cundènde re tande devertemènde, già sapènne ca lu juòrne apprièsse s’accumenzèvae ra cchèpa, e accussì era furnuta n’alda jurneta”, un’altra giornata del mio soggiorno a Sant’Agata, trascorsa felicemente in gaia spensieratezza e gioia di vivere.
1 – Quest’episodio io non l’ho vissuto in prima persona, ma mi è stato riferito dal barbiere stesso, della cui serietà non ho motivo di dubitare, così come dell’attendibilità del fatto, qui riportato nella sia interezza. Alfonso De Capraris (continua) | ||